طرح توجیهی کشت و پرورش خاکشیر و تخم شربتی

بیزینس پلن و طرح توجیهی کشت و پرورش خاکشیر و تخم شربتی می‌تواند مسیر اجرایی پروژه را از مرحله بررسی اولیه تا بهره‌برداری مشخص و قابل برنامه‌ریزی کند؛ به‌گونه‌ای که سرمایه‌گذار با استفاده از آن بتواند میزان زمین مورد نیاز، شرایط مناسب اقلیمی و خاک، مقدار آب مورد نیاز، نوع و میزان نهاده‌ها، تجهیزات و ماشین‌آلات، نیروی انسانی، برنامه کاشت و برداشت، ظرفیت تولید، هزینه‌های سرمایه‌گذاری ثابت و جاری و همچنین درآمد و جریان نقدینگی پروژه را پیش از شروع سرمایه‌گذاری برآورد کند. همچنین تحلیل مالی طرح به سرمایه‌گذار کمک می‌کند میزان سرمایه مورد نیاز و دوره بازگشت سرمایه را در سناریوهای مختلف عملکرد و قیمت فروش بررسی کرده و منابع مالی خود را متناسب با مراحل اجرای پروژه تخصیص دهد. از سوی دیگر، بیزینس پلن با مشخص کردن استراتژی تولید، فرآوری، بسته‌بندی و فروش محصول، مسیر توسعه فعالیت را روشن‌تر کرده و به سرمایه‌گذار کمک می‌کند تصمیمات اجرایی پروژه را بر مبنای داده‌های فنی و مالی و متناسب با شرایط واقعی منطقه محل کشت اتخاذ کند.

کشت و پرورش گیاهان دارویی و دانه‌های مورد استفاده در صنایع غذایی، یکی از زمینه‌های قابل توجه در بخش کشاورزی است که به دلیل تنوع اقلیمی ایران، امکان توسعه آن در بسیاری از مناطق کشور وجود دارد. خاکشیر و تخم شربتی از جمله دانه‌هایی هستند که علاوه بر مصرف سنتی و خانگی، در صنایع غذایی، تولید نوشیدنی‌ها، فرآورده‌های گیاهی و برخی محصولات سلامت‌محور مورد استفاده قرار می‌گیرند. اهمیت اقتصادی این دو محصول صرفاً به ارزش دانه خام محدود نمی‌شود و کیفیت، خلوص، یکنواختی، میزان رطوبت، پاکی محصول و نحوه فرآوری پس از برداشت نیز در ارزش نهایی آن تأثیر دارد.

خاکشیر با نام علمی Descurainia sophia گیاهی یک‌ساله از خانواده شب‌بویان است که در بسیاری از مناطق خشک و نیمه‌خشک قابلیت رشد دارد. این گیاه از نظر سازگاری با شرایط کم‌آبی و امکان تولید دانه، مورد توجه مطالعات زراعی قرار گرفته است. پژوهش انجام‌شده در شرایط نیمه‌خشک ایران نیز نشان داده است که مدیریت آب و به‌ویژه تغذیه نیتروژنه می‌تواند بر عملکرد دانه، تعداد خورجین، وزن دانه و سایر شاخص‌های زراعی خاکشیر اثر قابل توجهی داشته باشد.

تخم شربتی نیز در کاربرد تجاری ایران معمولاً به دانه ریحان، به‌ویژه گونه‌ها و ارقام Ocimum basilicum، اطلاق می‌شود. دانه‌های ریحان پس از تماس با آب، پوشش ژله‌ای و لعاب‌دار ایجاد می‌کنند و همین ویژگی موجب کاربرد گسترده آنها در نوشیدنی‌ها و محصولات غذایی شده است. از منظر سرمایه‌گذاری کشاورزی، کشت این محصول نیازمند انتخاب رقم مناسب، تأمین بذر با کیفیت، مدیریت دقیق آبیاری و کنترل علف‌های هرز است. مطالعات زراعی نیز نشان داده‌اند که سطح دسترسی گیاه ریحان به آب می‌تواند بر عملکرد دانه و وزن هزار دانه تأثیر بگذارد.

سرمایه اولیه لازم برای کشت و پرورش خاکشیر و تخم شربتی و بررسی سود و درآمدها

جدول زیر نظر، ارائه گزارشی کلی از شرایط سرمایه ای و برآورد های مالی و اعتباری بیزینس پلن و طرح توجیهی کشت و پرورش خاکشیر و تخم شربتی با احتساب مالکیت زمین است:

لازم به ذکراست شما سرمایه گذار و کارآفرین  عزیز می توانید با اطلاعات سلیقه ای مد نظر و اعلام جزییات مالی خود برای این پروژه یا پروژه های دیگرتان از طریق ثبت سفارش طرح های کشاورزی اقدام به برآورد مالی و اعتباری کسب و کار خود کرده و قبل از اجرایی سازی پروژه خود چشم اندازی دقیق از جریانات نقدی طرح تان داشته باشید، آگاهی که با در دست داشتن آن می توانید اقدام به اخذ تسهیلات بانکی نمایید.

شناخت فنی خاکشیر و تخم شربتی برای اجرای پروژه کشاورزی

خاکشیر و تخم شربتی اگرچه در مصرف عمومی هر دو به عنوان دانه‌های مورد استفاده در تهیه شربت شناخته می‌شوند، اما از نظر گیاه‌شناسی و عملیات زراعی دو محصول متفاوت هستند و نباید در برنامه‌ریزی فنی پروژه به عنوان یک گیاه واحد در نظر گرفته شوند. خاکشیر یک گیاه علفی یک‌ساله است که دانه‌های بسیار ریز آن در خورجین‌های متعدد تشکیل می‌شوند. این گیاه از توان سازگاری قابل توجهی با محیط‌های خشک و نیمه‌خشک برخوردار است و ریشه اصلی آن می‌تواند از رطوبت موجود در لایه‌های بالایی خاک استفاده کند.

در مقابل، تخم شربتی مورد استفاده در بازار غذایی ایران معمولاً از گیاه ریحان به دست می‌آید. ریحان از خانواده نعناعیان است و در شرایط مناسب می‌تواند برای تولید دانه مورد کشت قرار گیرد. تفاوت اصلی این دو محصول از نظر طرح توجیهی در نیازهای زراعی، طول دوره رشد، تراکم بوته، نحوه برداشت و میزان وابستگی عملکرد به مدیریت آب و تغذیه است. بنابراین اگر پروژه با هدف تولید هم‌زمان هر دو محصول طراحی شود، بهتر است زمین به قطعات یا بلوک‌های مستقل تقسیم شده و عملیات زراعی هر محصول به صورت جداگانه برنامه‌ریزی شود.

از دیدگاه سرمایه‌گذاری، یکی از مزیت‌های این پروژه امکان شروع کشت در مقیاس‌های مختلف است. زمین‌های زراعی موجود می‌توانند با توجه به کیفیت خاک، دسترسی به آب، ماشین‌آلات موجود و شرایط اقلیمی منطقه برای کشت انتخاب شوند. با این حال، مقیاس اقتصادی پروژه باید بر اساس عملکرد واقعی منطقه، قیمت نهاده‌ها، هزینه آب، نیروی کار، ماشین‌آلات، قیمت فروش دانه و هزینه‌های پس از برداشت محاسبه شود و نمی‌توان یک عملکرد ثابت را برای تمام مناطق کشور در نظر گرفت.

شرایط اقلیمی و انتخاب زمین مناسب برای کشت خاکشیر و تخم شربتی

انتخاب زمین یکی از مهم‌ترین تصمیمات در اجرای طرح کشت خاکشیر و تخم شربتی است، زیرا اختلاف شرایط اقلیمی می‌تواند عملکرد نهایی و هزینه‌های تولید را به میزان قابل توجهی تغییر دهد. خاکشیر به دلیل سازگاری نسبی با محیط‌های خشک و نیمه‌خشک، می‌تواند در مناطقی که محدودیت رطوبت وجود دارد مورد بررسی قرار گیرد؛ با این حال کم‌آبی به معنای بی‌نیازی کامل محصول از مدیریت آب نیست. نتایج پژوهش‌های انجام‌شده در ایران نشان داده است که رژیم آبیاری و تغذیه نیتروژنه می‌توانند بر عملکرد و اجزای عملکرد خاکشیر اثرگذار باشند.

برای کشت خاکشیر، زمین‌هایی با زهکشی مناسب، بافت متوسط و ساختمان مطلوب خاک گزینه مناسب‌تری محسوب می‌شوند. خاک‌های بسیار سنگین که زهکشی ضعیفی دارند می‌توانند موجب مشکلات استقرار و رشد گیاه شوند و در طرف مقابل، خاک‌های بسیار سبک نیز در صورت نبود مدیریت آبیاری ممکن است توان نگهداری رطوبت کافی را نداشته باشند. پیش از اجرای پروژه، انجام آزمایش خاک و بررسی pH، شوری، ماده آلی، عناصر غذایی اصلی و بافت خاک می‌تواند اطلاعات ارزشمندی برای تنظیم برنامه کوددهی و انتخاب زمین فراهم کند.

تخم شربتی یا ریحان بذری نیز برای تولید اقتصادی به زمین حاصلخیز، با زهکشی مناسب و شرایط حرارتی مطلوب نیاز دارد. در این محصول، یکنواختی استقرار بوته‌ها و مدیریت آب در مراحل رشد اهمیت زیادی دارد. پژوهش‌های مربوط به تولید بذر ریحان نشان داده‌اند که کاهش دسترسی به آب می‌تواند عملکرد بذر را تحت تأثیر قرار دهد و واکنش گیاه نیز تا حدی به رقم وابسته است. بنابراین در مناطق کم‌آب، انتخاب رقم سازگار و طراحی برنامه آبیاری متناسب با شرایط منطقه اهمیت ویژه‌ای دارد.

آماده ‌سازی زمین و کاشت خاکشیر

آماده‌سازی زمین برای خاکشیر باید با هدف ایجاد بستر نرم، یکنواخت و نسبتاً هموار انجام شود، زیرا بذر خاکشیر بسیار ریز است و قرار گرفتن آن در عمق زیاد می‌تواند استقرار گیاهچه را دشوار کند. عملیات آماده‌سازی معمولاً با شخم متناسب با شرایط خاک آغاز شده و پس از آن عملیات دیسک، تسطیح و ایجاد بستر مناسب برای کاشت انجام می‌شود. هدف اصلی این عملیات، خرد کردن کلوخه‌ها، حذف بقایای نامناسب، کنترل اولیه علف‌های هرز و ایجاد تماس مناسب بذر با خاک است.

یکی از نکات مهم در کشت خاکشیر، تنظیم تراکم بوته‌ها است. تراکم بیش از حد می‌تواند رقابت بین گیاهان برای نور، آب و عناصر غذایی را افزایش دهد و تراکم بسیار پایین نیز ظرفیت بالقوه زمین را کاهش می‌دهد. در یک مطالعه دوساله در شرایط نیمه‌خشک ایران، عملکرد دانه خاکشیر با تراکم بوته ارتباط داشت و بیشترین عملکرد ثبت‌شده در آن آزمایش در جمعیتی حدود ۶۸۶ بوته در مترمربع مشاهده شد؛ این عدد را نباید به عنوان نسخه ثابت برای تمام مناطق کشور در نظر گرفت، بلکه باید بر اساس رقم، کیفیت بذر، شرایط زمین و هدف تولید تنظیم شود.

از آنجا که بذر خاکشیر کوچک است، کاشت یکنواخت اهمیت زیادی دارد و استفاده از روش‌های دقیق بذرکاری می‌تواند نسبت به پخش نامنظم بذر، استقرار یکنواخت‌تری ایجاد کند. پس از کاشت نیز باید شرایط رطوبتی خاک به نحوی مدیریت شود که بذر بتواند به‌طور یکنواخت جوانه بزند. در این مرحله، تشکیل سله سطح خاک می‌تواند یکی از عوامل محدودکننده سبزشدن باشد و به همین دلیل وضعیت خاک پس از آبیاری یا بارندگی باید کنترل شود.

عملیات کاشت و مدیریت زراعی تخم شربتی

کشت تخم شربتی برای تولید دانه نیازمند توجه ویژه به مرحله استقرار و سپس رشد رویشی و زایشی گیاه است. در مناطق سردتر، زمان کاشت باید با توجه به خطر سرما و دمای خاک تعیین شود، زیرا ریحان گیاهی گرمادوست است و کاهش شدید دما در مراحل اولیه رشد می‌تواند موجب کاهش استقرار بوته‌ها شود. در مناطقی که شرایط اقلیمی مناسب است، می‌توان با انتخاب زمان کاشت مناسب، از ظرفیت حرارتی فصل رشد برای دستیابی به رشد مطلوب استفاده کرد.

بذر باید از منبع معتبر تهیه شود و درصد جوانه‌زنی، خلوص فیزیکی و سلامت آن پیش از کشت بررسی شود. برای تولید تجاری، استفاده از بذر نامشخص می‌تواند باعث ناهمگونی بوته‌ها، تفاوت در زمان رسیدگی و کاهش کیفیت محصول نهایی شود. تراکم کاشت نیز باید با توجه به رقم، روش کشت، حاصلخیزی زمین و امکانات آبیاری تعیین شود. در برخی سامانه‌های تحقیقاتی ریحان بذری، فاصله ردیف و تراکم بوته به شکل مشخصی تنظیم شده است، اما این مقادیر به دلیل تفاوت ارقام و شرایط اقلیمی نباید بدون تطبیق با منطقه مورد استفاده قرار گیرند.

آبیاری تخم شربتی باید با توجه به مرحله رشد، بافت خاک و شرایط آب‌وهوایی انجام شود. آبیاری بیش از حد می‌تواند موجب ایجاد شرایط نامناسب در ناحیه ریشه و افزایش برخی بیماری‌ها شود، در حالی که تنش آبی شدید در دوره رشد و تشکیل بذر می‌تواند عملکرد نهایی را کاهش دهد. مطالعات مربوط به ریحان نشان داده‌اند که سطح آبیاری بر عملکرد بذر اثر دارد و بنابراین برنامه‌ریزی آب در پروژه‌های تولید بذر اهمیت اقتصادی مستقیمی دارد.

مدیریت تغذیه، کوددهی و کنترل علف ‌های هرز

برنامه تغذیه‌ای خاکشیر و تخم شربتی باید بر اساس نتایج آزمایش خاک تنظیم شود و استفاده ثابت از مقادیر کود برای تمام زمین‌ها رویکرد مناسبی نیست. در خاکشیر، پژوهش انجام‌شده در شرایط نیمه‌خشک ایران نشان داد که افزایش نیتروژن در محدوده‌های آزمایش‌شده می‌تواند عملکرد دانه، زیست‌توده، تعداد خورجین و برخی شاخص‌های کیفی را افزایش دهد، هرچند افزایش مصرف نیتروژن در برخی شاخص‌ها اثرات متفاوتی داشت. بنابراین در پروژه تجاری، هدف باید تأمین نیاز واقعی گیاه و جلوگیری از مصرف اقتصادیِ غیرضروری کود باشد.

برای تخم شربتی نیز بهتر است پیش از مصرف کودهای اصلی، آزمایش خاک انجام شود و برنامه تغذیه بر اساس وضعیت نیتروژن، فسفر، پتاسیم و سایر عناصر مورد نیاز تنظیم گردد. کوددهی بیش از اندازه، علاوه بر افزایش هزینه تولید، ممکن است باعث رشد رویشی نامتوازن یا مشکلات زیست‌محیطی شود. در یک طرح توجیهی، هزینه کود باید بر مبنای سطح زیرکشت، مقدار مصرف واقعی و قیمت روز نهاده‌ها محاسبه شود.

کنترل علف‌های هرز نیز یکی از هزینه‌های مهم مرحله داشت محسوب می‌شود، به‌خصوص در مراحل ابتدایی رشد که بوته‌های جوان قدرت رقابت محدودی دارند. وجین مکانیکی، مدیریت مناسب بستر کاشت، تناوب زراعی و در صورت مجاز بودن، استفاده اصولی از علف‌کش‌های ثبت‌شده می‌تواند در برنامه کنترل علف‌های هرز قرار گیرد. انتخاب روش کنترل باید با توجه به نوع محصول، مرحله رشد، قوانین مصرف سموم و مقصد نهایی محصول انجام شود؛ زیرا دانه‌های مورد استفاده در صنایع غذایی و گیاهان دارویی نیازمند کنترل دقیق بقایای شیمیایی هستند.

آفات، بیماری‌ ها و مدیریت ریسک تولید

هر دو محصول ممکن است در شرایط مختلف تحت تأثیر آفات، بیماری‌ها و عوامل محیطی قرار بگیرند و شدت این مشکلات به منطقه، شرایط آب‌وهوایی، تناوب زراعی و مدیریت مزرعه وابسته است. در طرح توجیهی بهتر است هزینه‌ای مشخص برای پایش مزرعه، کنترل علف‌های هرز، مبارزه با آفات و اقدامات پیشگیرانه در نظر گرفته شود، اما نباید بدون مشاهده مشکل واقعی، مصرف سموم را به عنوان هزینه قطعی و ثابت در نظر گرفت.

مدیریت مزرعه بر پایه پایش منظم، شناسایی به‌موقع علائم و استفاده از روش‌های تلفیقی، می‌تواند ریسک خسارت را کاهش دهد. رعایت تناوب زراعی، استفاده از بذر سالم، جلوگیری از آبیاری نامناسب، حفظ تهویه مطلوب مزرعه و جمع‌آوری بقایای آلوده از جمله اقداماتی هستند که می‌توانند در مدیریت پیشگیرانه قرار گیرند.

در مورد خاکشیر، شرایط دمایی نامناسب در مرحله تشکیل گل و بذر نیز می‌تواند روی عملکرد اثر بگذارد. مطالعه دوساله انجام‌شده در ایران نشان داد که تفاوت شرایط آب‌وهوایی، از جمله رخداد دماهای یخبندان در یکی از فصل‌های آزمایش، با تفاوت عملکرد و اجزای عملکرد ارتباط داشته است. بنابراین در برآورد اقتصادی پروژه، در نظر گرفتن ریسک اقلیمی و استفاده از سناریوهای مختلف عملکرد اهمیت زیادی دارد.

برداشت، خشک‌ کردن و فرآوری اولیه خاکشیر و تخم شربتی

زمان برداشت یکی از مراحل حساس پروژه است، زیرا تأخیر بیش از حد می‌تواند باعث ریزش بذر و افزایش ضایعات شود و برداشت زودهنگام نیز ممکن است به کاهش کیفیت یا نرسیدن کامل دانه‌ها منجر شود. در خاکشیر، رسیدگی خورجین‌ها و تغییر رنگ بخش‌های هوایی گیاه از نشانه‌هایی است که می‌تواند برای تعیین زمان مناسب برداشت مورد استفاده قرار گیرد. به دلیل کوچک بودن دانه‌ها، عملیات برداشت باید به شکلی انجام شود که حداقل ریزش و اتلاف محصول اتفاق بیفتد.

پس از برداشت، محصول باید تا رسیدن به رطوبت مناسب نگهداری، پاک‌سازی و بسته‌بندی شود. وجود بقایای گیاهی، خاک، سنگ‌ریزه، بذر علف‌های هرز و دانه‌های شکسته می‌تواند کیفیت محصول را کاهش دهد. در یک واحد تجاری، تجهیزاتی مانند دستگاه‌های بوجاری، سرند، جداکننده ناخالصی و در صورت نیاز سیستم خشک‌کردن می‌توانند بخشی از تجهیزات پس از برداشت باشند.

در تخم شربتی نیز برداشت باید پس از رسیدگی مناسب بذر و با توجه به رقم و شرایط منطقه انجام شود. بذر ریحان بسیار کوچک است و بنابراین فرآوری پس از برداشت باید با تجهیزات مناسب و تنظیمات دقیق انجام گیرد. تمیزکاری، جداسازی ناخالصی‌ها، کاهش رطوبت تا محدوده مناسب نگهداری و بسته‌بندی بهداشتی، از عوامل مؤثر بر کیفیت محصول نهایی هستند.

از دیدگاه طرح توجیهی، نباید تمام محصول تولیدشده را بدون کسر ضایعات، ناخالصی و افت فرآوری به عنوان محصول قابل فروش در نظر گرفت. محاسبه مقدار محصول قابل عرضه باید پس از در نظر گرفتن افت برداشت، پاک‌سازی، خشک‌کردن و سورت انجام شود. این موضوع می‌تواند تفاوت قابل توجهی بین عملکرد مزرعه و مقدار واقعی محصول قابل فروش ایجاد کند.

تجهیزات و زیرساخت مورد نیاز برای اجرای پروژه

میزان تجهیزات مورد نیاز به سطح زیرکشت و مکانیزه یا نیمه‌مکانیزه بودن پروژه بستگی دارد. در یک مزرعه کوچک ممکن است بخش قابل توجهی از عملیات با تجهیزات خدماتی یا پیمانکاری انجام شود، در حالی که در پروژه‌های بزرگ‌تر خرید ماشین‌آلات اختصاصی می‌تواند از نظر اقتصادی قابل بررسی باشد. تجهیزات پایه می‌تواند شامل تراکتور، ادوات خاک‌ورزی، دیسک، تسطیح‌کننده، بذرکار مناسب، تجهیزات آبیاری، سمپاش، ادوات برداشت و تجهیزات حمل محصول باشد.

برای پروژه‌ای که علاوه بر کشت، فرآوری اولیه نیز انجام می‌دهد، وجود فضای سرپوشیده برای دریافت محصول، خشک‌کردن، پاک‌سازی، بوجاری، سورت، بسته‌بندی و انبارش اهمیت دارد. انبار باید از نظر رطوبت، تهویه، آلودگی، دسترسی به آفات و شرایط بهداشتی کنترل شود. دانه‌های تمیز و خشک باید به گونه‌ای نگهداری شوند که دوباره رطوبت جذب نکنند و کیفیت آنها در طول دوره انبارداری کاهش نیابد.

در محاسبات اقتصادی طرح، هزینه خرید یا اجاره زمین، آماده‌سازی زمین، سیستم آبیاری، ماشین‌آلات، تجهیزات پس از برداشت، احداث انبار و ساختمان‌های مورد نیاز، هزینه بذر، کود، سموم، آب، سوخت، نیروی انسانی، تعمیرات، حمل‌ونقل و بسته‌بندی باید به صورت جداگانه بررسی شود. اگر پروژه از ماشین‌آلات پیمانکاری استفاده کند، هزینه خدمات ماشین‌آلات باید در هزینه‌های جاری لحاظ شود.

الزامات اجرایی و نکات مهم برای راه‌ اندازی مزرعه

اجرای موفق پروژه کشت خاکشیر و تخم شربتی نیازمند برنامه‌ریزی پیش از آغاز فصل کشت است. ابتدا باید زمین بر اساس شرایط اقلیمی، کیفیت خاک و دسترسی به آب انتخاب شود و سپس آزمایش خاک، تأمین بذر، تعیین سطح زیرکشت، برنامه آماده‌سازی زمین، برنامه تغذیه و برنامه آبیاری انجام گیرد. در ادامه نیز زمان کاشت، تراکم، کنترل علف‌های هرز، پایش آفات و بیماری‌ها و زمان برداشت باید از قبل مشخص شود.

یکی از ریسک‌های مهم در پروژه‌های کشاورزی، نوسان عملکرد به دلیل شرایط آب‌وهوایی است. به همین دلیل بهتر است سرمایه‌گذار پیش از توسعه سطح زیرکشت، در مقیاس آزمایشی یا سطح محدود عملکرد رقم مورد نظر را در شرایط همان منطقه بررسی کند. داده‌های حاصل از یک فصل تولید واقعی در منطقه می‌تواند برای تصمیم‌گیری درباره توسعه سطح زیرکشت ارزشمندتر از استفاده مستقیم از یک عدد عملکرد عمومی باشد.

همچنین بهتر است بازار هدف محصول پیش از برداشت مشخص باشد. محصول می‌تواند به صورت دانه خام، پاک‌شده، سورت‌شده یا بسته‌بندی‌شده به فروش برسد و هر یک از این مدل‌ها هزینه و درآمد متفاوتی دارند. در صورت ورود به بسته‌بندی غذایی، الزامات بهداشتی و مجوزهای مربوط به فرآوری و عرضه محصول نیز باید پیش از سرمایه‌گذاری بررسی شوند.

در مجموع، پروژه کشت و پرورش خاکشیر و تخم شربتی را می‌توان به عنوان یک فعالیت کشاورزی با قابلیت توسعه از مرحله تولید دانه تا فرآوری و بسته‌بندی در نظر گرفت. با این حال، توجیه اقتصادی نهایی آن باید بر اساس شرایط واقعی منطقه، منابع آب، عملکرد قابل دستیابی، هزینه نهاده‌ها، قیمت روز محصول و ظرفیت مورد نظر پروژه محاسبه شود. تفاوت قابل توجه شرایط اقلیمی و زراعی مناطق مختلف کشور باعث می‌شود استفاده از یک نسخه ثابت برای تمام مزارع منطقی نباشد و طرح اقتصادی هر پروژه باید متناسب با محل اجرای آن تنظیم شود.